کار و فناوری

كارشناسان مسائل تربيتي در اين باره معتقدند در صورتي كه براي پركردن اوقات فراغت برنامه‌ريزي نشود اين ايام مي‌تواند در شكوفايي استعدادها نقش مهمي داشته باشد و همچنين اگر نظارت كاملي بر روي دانش‌آموزان صورت نگيرد، اين ايام مي‌تواند به عنوان يك تهديد جدي تلقي شود همان طور كه بسياري از مشكلات و ناهنجاري‌ها از سوي برخي دانش‌آموزان در ايام تعطيل صورت مي‌گيرد، و اين نشاندهنده اهميت ويژه اين دوران است كه توجه و برنامه‌ريزي خاصي را مي‌طلبد. اما در حال حاضر به رغم وجود متولي اوقات فراغت جوانان، از بين 5/14 ميليون دانش‌آموز كشور تنها ده درصد تحت پوشش برنامه‌هاي اوقات فراغت بوده و مابقي رها هستند. آمار نشان مي‌دهد از حدود يك ميليون و 26 هزار نفر دانش‌آموزي كه در تهران وجود دارد اگر شش ساعت در روز فراغت داشته باشند، حدود 295 ميليون نفر اوقاتي دارند كه مي‌توان براي آن برنامه‌ريزي كرد اين در حالي است كه حداقل 20 تا 30 هزار نفر پسر 11 تا 21 ساله ساعت بيكاري را در مراكز گيم نت مي‌گذرانند و به طور متوسط سالانه 20 ميليارد ساعت اوقات فراغت دانش‌آموزان كشور هدر مي‌رود.

اوقات فراغت، آينه فرهنگ جامعه

فاطمه كباري، جامعه‌شناس و پژوهشگر مسائل اجتماعي اوقات فراغت را لحظه‌هايي مي‌داند كه فرد فارغ از كار و مسئوليت آن را بر اساس تمايل شخصي خود تنظيم مي‌كند و برنامه آن در مورد هركس متفاوت است و به سليقه نيازهاي روحي، سن و توان مالي فرد بستگي دارد.

او مي‌گويد: لحظه لحظه اوقات فراغت امروزه از چنان اهميتي برخوردار است كه حتي از آن به مثابه آينه فرهنگ جامعه ياد مي‌كنند. به اين معني كه چگونگي گذراندن اوقات فراغت افراد يك جامعه تا حد بسياري معرف ويژگي‌هاي فرهنگي و ميزان توسعه‌يافتگي آن جامعه است. بنابراين اگر طرح و نقشه زندگي و كار جوانان با برنامه‌هايي كه براي اوقات فراغت خود تنظيم مي‌كنند، مغايرت داشته باشد و يا تفريحات و فعاليت‌هاي فراغتي آنها با هنجارهاي فرهنگي در تضاد مي‌باشد اوقات فراغت به يك مشكل اجتماعي مبدل خواهد شد.

امان‌الله قرايي‌مقدم جامعه‌شناس و استاد دانشگاه نيز در اين زمينه معتقد است هر كاري كه غير از كار و حرفه روزانه فرد به اختيار فرد در هر ساعتي از فراغت كه مايل است انجام شود، اعم از تفريح يا انجام كاري سخت و عقب افتاده بازهم جزئي از گذراندن اوقات فراغت محسوب مي‌شود. زيرا بر خلاف كار روزانه هيچ اجباري براي انجام آن ندارد و مي‌تواند زمان آن را تغيير دهد.

در مجموع هر كاري، حتي سخت و خسته‌كننده كه فرد خارج از زمان كار اصلي روزانه‌اش انجام دهد و موجب احساس رضايت و شادي در فرد شود و براي زمان از دست رفته احساس غبن و ضرر نكند، جزء اوقات فراغت مطلوب فرد محسوب مي‌شود. اين استاد دانشگاه، وجود نداشتن امكانات و عدم مديريت منسجم در اوقات فراغت متناسب با نياز جوانان را يكي از دلايل عمده‌اي مي‌داند كه متأسفانه موجب مي‌شود اكثر جوانان ما در اين فرصت‌ها كه مي‌تواند نقش بسيار مهمي در شناسايي و شكوفايي استعدادهاي آنها داشته باشد بيش‌تر فرصت‌ها را از دست بدهند و وقت تلف كنند تا اينكه اوقات فراغتشان را سپري كنند.

فرصت يا تهديد

به اعتقاد كباري لحظه‌هاي فراغت براي جوانان هم مي‌تواند سازنده و مفيد باشد و هم مخرب و ويرانگر، به تعبير ديگر فقدان هدف و بي‌برنامه‌گي سبب پيدايش فراغت‌هاي بيمارگونه و انواع انحرافات و بزهكاري‌ها در جامعه مي‌شود. او ادامه مي‌دهد: بررسي نحوه گذراندن اوقات فراغت جوانان در سال‌هاي پيش در فصل تابستان نشان مي‌دهد كه در اغلب مناطق شهري به ويژه در شهرهاي بزرگ، خيابان‌گردي و رفتن به پارك‌ها و مجموعه‌هاي تفريحي به عنوان يكي از راه‌هاي گذراندن اوقات فراغت است كه با توجه به ويژگي فعاليت‌هاي فرامحلي اين سيل عظيم از نيروهاي آزاد شده متمايل به فعاليت‌هاي جمعي و گروهي، در هر لحظه مي‌توان انتظار داشت كه هيجانات انباشته آنان تخليه شده و زمينه بروز هرگونه حادثه يا فعاليت مهار نشدني را فراهم آورد.

دكتر علي سعيدي كارشناس برنامه‌ريزي و رفاه با اشاره به اوقات فراغت در سال‌هاي اخير مي‌گويد: در سال‌هاي اخير اوقات فراغت، تفريح محسوب شده است، در صورتي كه هم فرصت است و هم تهديد. در گذشته به هر نحوي تلاش مي‌كرديم تعطيلات سپري شود. در صورتي كه اوقات فراغت در تمام سال وجود دارد و متأسفانه سازمان‌هاي دولتي فعاليت‌هايشان را معطوف به پر كردن اين اوقات مي‌كنند. مكان فراغت محل‌هاي تفريح نيست و اتفاقاً مي‌بينيم كه بيش‌تر اوقات فراغت در خانه مي‌گذرد و كمتر مي‌توان رفتار افراد را در خانه كنترل كرد، انواع بازي‌هاي الكترونيكي بچه‌ها را منزوي كرده و حتي شاهديم كه در كشورهاي غربي در مورد چاقي ناشي از اين بازي‌ها هشدار مي‌دهند.

به گفته اين كارشناس دولت‌هاي رفاهي دنيا در دهه‌هاي اخير سعي در كاهش وظايف ديگر و تاكيد بر پرداختن به مسائل كودكان دارند و به طور اخص در زمينه اوقات فراغت و مسائل فرهنگي كه با رفتار مردم سروكار دارد وظايفشان را گسترده كرده‌اند.

قرايي‌مقدم هم با توجه به تحقيقات وسيعي كه در مورد گذراندن و مديريت اوقات فراغت انجام داده است مي‌گويد: تحقيقات نشان داده است افرادي كه اوقات فراغت مفيد و مطلوبي دارند از لحاظ اقتصادي بازده مطلوب‌تري دارند و همچنين اين افراد عمر بيش‌تري مي‌كنند. اما چگونگي گذراندن اوقات فراغت بر ابعاد اجتماعي، فرهنگي و حتي سياسي فرد تاثيرگذار است. به نحوي كه گذراندن اوقات فراغت مطلوب منجر به افزايش سطح شعور، آگاهي و تبادل افكار مي‌شود. علاوه بر آن چنانچه افراد اوقات فراغت مفيد و مطلوبي داشته باشند، نگاه و بينش سياسي آنان نيز تقويت مي‌شود.